Krajem oktobra 1944. godine, nakon oslobođenja Beograda, pažnja jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ) usmerena je na Srem – prostor na kome se neprijatelj povukao pokušavajući da organizuje poslednje linije otpora. Ključnu ulogu u ovim operacijama igrale su jedinice 1. i 12. korpusa, uz podršku Crvene armije, koje su imale zadatak da, forsiranjem reke Save i ofanzivom na više pravaca, spreče konsolidaciju nemačkih trupa i ubrzaju oslobođenje ovog dela Vojvodine.
Prva ozbiljna tačka preokreta dogodila se 21. oktobra 1944. godine, kada je 1. brigada NOVJ čamcima prešla Savu kod sela Skela, brzo savladala neprijateljske jedinice i zauzela Ašanju kod Pećinaca, stvarajući tako mostobran. Inženjerci su u rekordnom roku izgradili pontonski most kojim je prešla i 16. vojvođanska divizija. Već sledeće noći oslobođeni su Šimanovci, a borbe su se nastavile u pravcu Dobrinaca, gde su Nemci imali oko 500 vojnika.
Uprkos snažnim jurišima, neprijatelj je pružao žestok otpor, naročito na liniji kanala Jarčina. Teren je bio dobro utvrđen, sa rovovima koji su povezivali sela Jarak, Dobrinci, Petrovci i Putinci. Uz pomoć sovjetskih „kaćuša” i topova kalibra 76 milimetara, jedinice 16. divizije, uključujući 4. brigadu, pokrenule su koordinisani napad 25. oktobra. U žestokom jurišu, 1. brigada je probila liniju kod Putinaca, što je omogućilo 4. brigadi da zauzme Dobrince, čime je slomljena odbrana na Jarčini. U borbama je 4. brigada imala devet poginulih i 17 ranjenih, dok je neprijatelj izgubio 50 vojnika.
Oslobođenje Rume i pohod ka Mitrovici
Sledeći cilj bila je Ruma, strateški važan zbog drumskih i železničkih veza. Napad je započet 26. oktobra u 14 časova, uz podršku sovjetske artiljerije. Napad je isprva tekao sporo zbog ravnog terena i neiskustva u korišćenju artiljerijske vatre. Nakon nekoliko juriša, 4. brigada je uspela da prodre u grad i do jutra 27. oktobra Ruma je bila oslobođena. Neprijatelj je pretrpeo gubitke od oko 150 mrtvih i ranjenih, dok je 4. brigada imala dva poginula i 11 ranjenih.
Put ka Sremskoj Mitrovici bio je znatno teži. Grad su branile elitne jedinice 12. SS divizije i 150. alpske motorizovane divizije, sa oko 1.000 vojnika, artiljerijskom podrškom iz Laćarka i više tenkova. Prvi napad 30. oktobra nije dao željene rezultate, a jedinice 16. divizije povučene su i predat im je zadatak da se pregrupišu i upute ka Mačvi. Međutim, uprkos naredbi o povlačenju, brigadni štabovi su samoinicijativno krenuli u napad tokom noći. Iskoristili su slabosti neprijateljskih rasporeda i 1. novembra, oko jedan sat posle ponoći, potpuno oslobodili grad.
Oduševljeni građani Sremske Mitrovice dočekali su borce 16. divizije, među kojima je bilo mnogo Mitrovčana i meštana mitrovačkih sela. U danima nakon oslobođenja organizovani su zborovi, a stotine dobrovoljaca stupilo je u redove NOVJ. Dana 5. novembra, 4. brigada je položila svečanu zakletvu, obeležavajući pritom i prijem više stotina novih boraca. Grad je 7. novembra bio u svečanom raspoloženju, sa defileima brigada i govorima pred hiljadama građana.
Ipak, proslava nije protekla bez opasnosti. U zoru 7. novembra, neprijatelj je pokrenuo napad iz pravca Čalme ka Manđelosu, uz podršku 20 tenkova. Zahvaljujući brzoj intervenciji i dejstvu sovjetskih aviona, neprijatelj je odbijen i prisiljen na povlačenje. Već 10. novembra, kod sela Erdevik, 4. brigada je završila svoj borbeni put u Sremu.
Narod uz borce
Borbena dejstva u Sremu između 22. oktobra i 10. novembra bila su uglavnom koncentrisana na borbe za naseljena mesta – Rumu, Mitrovicu, Dobrince i okolna sela. Uspeh operacija velikim delom duguje podršci lokalnog stanovništva koje je pružalo ključne obaveštajne informacije, snabdevalo borce i učestvovalo u pripremama. Iskustva stečena u ovim bitkama omogućila su jedinicama 16. divizije da ojačaju svoje operativne sposobnosti za buduće zadatke.
Poslednji otpor
Nakon oslobađanja glavnih sremskih gradova, jedinice NOVJ i Crvene armije započele su pripreme za narednu fazu operacija – formiranje i proboj Sremskog fronta. Sremski front je otvoren 24. novembra 1944. godine, kada su sovjetske i jugoslovenske snage ušle u borbeni kontakt sa nemačkim jedinicama na liniji od reke Drave do Save. To je bio front koji se prostirao od Iloka do Šida, preko Fruške gore, sve do zapadnih oboda Srema, gde su se Nemci i njihovi saveznici utvrdili u nameri da po svaku cenu zadrže prodor savezničkih snaga prema Slavoniji i dalje u Austriju. Proboj ovog fronta, koji je usledio u aprilu 1945, predstavljao je završnicu oslobodilačkog rata na tlu Jugoslavije. O borbama koje su mu prethodile i koje su do njegovog proboja dovele, čitaoci Sremskih novina moći će da saznaju više u narednim brojevima, na osnovu svedočenja živih učesnika NOB-a, priča njihovih potomaka, kao i na osnovu bogate arhivske građe.
N. M.
