• subota, 24. februar 2024.
Kako se desila 1942? (šesti deo)
Društvo | Projekti | Sremska Mitrovica
0 Komentara

Kako se desila 1942? (šesti deo)

25. septembar 2022. godine

Piše: Stevo Lapčević, Muzej Srema

U susret otporu

Tokom jula meseca 1941. organizovane su prve veće akcije prikupljanja materijala za budući pokret otpora. Uz bolnički materijal i oružje, preko poverljivih kurira prikupljana su i novčana sredstva.[95] Krajem jula, na Fruškoj gori, iznad Manđelosa, ka Ležimiru, našla se prva oružana formacija koju su činili članovi Komunističke Partije Jugoslavije. Kada je krajem narednog meseca, tačnije u noći između 21. i 22. avgusta 1941. grupa od 23 robijaša-komunista uspela da pobegne iz Kaznione, vreme za oružani ustanak je sazrelo, pa su se od kraja avgusta 1941. do marta 1942. godine u sastavu Fruškogorskog i Podunavskog partizanskog odreda, te Bosutske čete, u borbi našla sva ona mitrovačka sela u kojima je oružani otpor bio moguć.

U to vreme, „od oružanih formacija okupatrsko-kvislinška vlast u Sremu imala je: Domobranski sremski zdrug (odred), u jačini od tri bataljona sa oko 2000 ljudi; Prvu lovačku bojnu (bataljon), XVI ustašku bojnu; XII željezničku stožernu bojnu, delove druge ustaške brigade; jedan bataljon nemačke regularne armije, sa tri voda oklopnih kola i Poljoprivrednu  domobransku bojnu sa oko 700 ljudi, kao i druge manje jedinice.”

Uz ove, tu su bile i druge formacije: „oružništvo“, koje je na sebe preuzelo ingerencije predratne Žandarmerije i „redarstvo“, odnosno redovna policija. Srem je imao dva oružnička krila, vukovarsko i zemunsko, pet vodova i oko 50 oružničkih stanica, dok su „redarstvene stanice“ postojale u svim mestima koja su imala status grada. Centar „Župske redarstvene oblasti“ nalazio se u Vukovaru kao središtu Župe.

Od ustaških formacija, u gradu su aktivne bile: tabor koji je osnivan svuda gde se moglo sabrati najmanje 20 ustaša, logor koji se teritorijalno „poklapao sa kotarskim oblastima, odnosno sreskim načelstvima. Pod njihovu nadležnost spadali su svi tabori ustaškog pokreta na toj teritoriji. Na čelu logora bio je logornik koji je imao još 6 sektorskih ‘pobočnika’, pa su svi skupa činili upravu logora ustaškog pokreta. Postojalo je još ‘vijeće’ ustaškog logora.“

Iznad logora bio je „Stožer“ zamišljen kao oblasna institucija i poklapao se sa granicom Župe. „Pod njegovu nadležnost spadali su svi logori ustaškog pokreta u Velikoj župi Vuka. Na čelu Stožera nalazio se stožernik, kojije imao još 6 pobočnika. Postojala je ovde još i Uprava Stožera ustaškog pokreta i Veće Stožera ustaškog pokreta.“ Stožernik Velike župe Vuka bio je Stjepan Došen.

Sličnu organizaciju razvili su i domaći Nemci. Naime, neposredno po okupaciji, „Kulturbundovi“ su bili preuređeni u „Nemačku narodnosnu grupu“. Osnovna organizacija Folksdojčera bila je „bratstvo“, koje je obuhvatalo jedan reon ili ulicu. Sledeće u hijerarhiji bile su „orts grupe“, odnosno „mesne grupe“  koje su obuhvatale sve Folksdojčere u jednom mestu. Potom sledi „Okružno vođstvo nemačke narodnosne grupe“ koje je pokrivalo širu teritoriju, pa je čitava NDH bila podeljena na pet ovih vođstava. Dva takva vođstva bila su u Sremu, u Vinkovcima i Inđiji. Inđijsko se službeno nazivalo „Okružno vođstvo nemačke narodnosne grupe za Istočni Srem“, a vinkovačko „Okružno vođstvo Sava – Dunav.“

Paralelno sa ovim, postojala je i čisto vojna formacija „Dojče manšaft“ ili „Nemačka momčad“. Srem je imao dve ovakve grupe i to „General Lauden“ i „General Borovski“. Uz „Dojče manšaft“ koji je bio u rangu bataljona, postojale su i niže formacije koje su doživljavale česte reorganizacije i nosile različita imena.

Sukob ovih hrvatskih i nemačkih formacija sa oružanim narodom i kasnije partizanskim odredima, doveo je do pojačanog terora nad civilnim stanovništvom. U gradu, Mitrovčani su i dalje hapšeni, likvidirani sa i bez presuda, nestajali su u transportima za neke od hrvatskih logora, gonjeni na prinudni rad u Nemačku i unutrašnjost NDH.

*Tekst objavljen u okviru projekta “1942. godina krvavog leta” koji je sufinansiran sredstvima Vlade Republike Srbije, Ministarstva kulture i informisanja. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne odražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Sremske novine polažu autorska prava na sve vlastite sadržaje (tekstualne, vizuelne i audio materijale, baze podataka, vizuelizacije baza podataka, baze dokumenata i elektronske prikaze dokumenata i programerski kod). Neovlašćeno korišćenje bilo kog dela portala nije dozvoljeno, smatra se kršenjem autorskih prava i podložno je tužbi.

Najnovije vesti

TRENUTNO NEMA KOMENTARA.

Ostavi komentar

%d bloggers like this: