Od skoro na mestu nekadašnjih prostorija uprave JP „Stambeno“ u Rumi funkcionišu opštinske inspekcijske službe. Sve je manje svedoka da je na tom mestu u JNA ulici, prekoputa zgrade Suda, do Drugog svetskog rata stajala jevrejska sinagoga.
Prema nekim izvorima sinagoga u Rumi podignuta je 1935. godine, građena u neobičnom modernističkom stilu. Srušena je u Drugom svetskom ratu, ali se i dalje ne može sa sigurnošću reći da li je to bilo 1941. ili 1943. godine. Rumski SUBNOR u okviru obeležavanja dana oslobođenja Rume u Drugom svetskom ratu svakog 27. oktobra položi vence i na ovo mesto, a od 1991. godine na pomenutoj zgradi nalazi se i spomen ploča posvećena rumskim Jevrejima koje nije zaobišla sudbina sunarodnika u najvećem ratnom sukobu ikada.
U izdanju Petra Eraka „Rumski Jevreji u Drugom svetskom ratu“ se navodi: „Ukoliko ozbiljno shvatimo žurbu s kojom državni organi pokušavaju da uklone jevrejski hram 24. marta 1942, (očito protivno volji Gradskog poglavarstva) još dok je dobar deo Jevreja živeo u Rumi, možemo zaključiti da je rušenje sinagoge trebalo da desi najkasnije u jesen 1942. godine tj.nakon ”26. studenog” kada je potvrđeno neosporno pravo N.D.H. na imovinu rumskih Jevreja-u zemljišnim knjigama…Rano s proleća, 1943. godine, srušena je rumska sinagoga“.
Erak, vodeći se različitim izvorima, je naveo da je broj rumskih Jevreja varirao od 210 do 250, dok je bilo od 200 do 300 emigranata. Rumska jevrejska zajednica uništena je 1942. godine odvođenjem u logore, neki su svoju slobodu orkupljivali za novac, a neki su prelazili u katoličanstvo. Neki izvori navode da je tokom Drugog svetskog rata sinagoga demolirana i pretvorena u logor, a kao krajnji čin njenog uništenja navodi se odnošenje bakarnog krova.
-Svake godine povodom Dana oslobođenja Rume vence polažemo i na ovom mestu. Zna se da je sinagoga definitivno porušena 1943. godine kada je odnet bakarni krov, a građevinski materijal raznesen i iskorišćen za nege druge građevinske radove, rekao je Predrag Vukmirić, predsednik SUBNOR-A Ruma.
Danas, kao što rekosmo, u novom objektu podignutom na istom mestu nalaze se prostorije opštinskih inspekcijskih službi, dok je dvorište pretvoreno u besplatan parking za građane. O postojanju jevrejske sinagoge još samo svedoči spomen ploča.
S.B.
