Kako bi se očuvalo sećanje na oslobodioce Rume u Drugom svetskom ratu, zahvaljujući kojima punih osam decenija živimo u slobodi, u Zavičajnom muzeju Ruma prošle godine priređena je izložba fotografija „Rumskim ulicama 1941-1944“. Ovo je bila izložba finansirana i sa viših nivoa vlasti, a pripremila ju je Snežana Janković, tadašnja viša kustoskinja Zavičajnog mueja, a današnja pomoćnica Pokrajinske sekretarke za kuturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama.
Zavičajni muzej baštini sećanje na ratni period 1941-1944, a time i bogat fundus originalnih fotografija koje svedoče oslobođenju grada u Drugom svetskom ratu, ali i dešavanjima u gradu od martovskih demonstracija pa sve do kraja rata. 27. oktobar je dan kada su 1944. godine pripadnici Narodnooslobodilačke vojske u sadejstvu sa Crvenom armijom proterali nacističke okupatore iz grada. Upravo zahvaljujući ovoj izložbi javnost je mogla da sazna koji su događaji prethodili samom oslobođenju, kada je i okupatoru bilo jasno da se kraj rata bliži.
-Rane jeseni 1944. godine nemačke vlasti u Rumi intenzivno su pripremale grad za odbranu, postavljene su barikade i podignuti dodatni bunkeri. Širom Srema okupatori su predosećali skori kraj. Početkom oktobra počelo je iseljavanje Nemaca iz Zemuna i Stare Pazove, a rumski domaći Nemci počeli su pripreme za evakuaciju ka Austriji i Nemačkoj. Organizovano, u tri grupe, 17, 19. i 21. oktobra napustili su Rumu. Prvo je otišla grupa pod vođstvom veterinara dr Hansa Vagnera, drugi karavan predvodio je vlasnik mlinova dipl.inž. Franc Hercog, a poslednji karavan vlasnik ciglane dipl. pravnik Štefan Tašner, navodi se u prezentaciji „Rumskim ulicama 1941-1944“ Snežane Janković.
Inače, na početku Drugog svetskog rata domaći Nemci činili su oko 60 odsto stanovništva Rume.
Za Rumu su ključni datumi bili 26. i 27.oktobar 1944. U popodnevnim satima 26. oktobra jedinice NOV-a i POJ-a i Crvene armije počele su oružani napad na okupatorske snage u Rumi. Borbe su vođene celu noć, a rano u zoru 27. oktobra napad je uspešno okončan porazom okupatora. Oslobodioci su ušli u grad. Tog 27. oktobra 1944. godine oslobodilačka vojska je u dugim kolonama prolazila gradom, a narod ih je oduševljeno pozdravljao iznoseći cveće, darove i kolače.
Rumu su oslobodili borci 1, 2. i 4. Vojvođanske udarne brigade, iz 16. Vojvođanske divizije i borci 5. Vojvođanske udarne brigade koja je bila u sastavu 36. Vojvođanske divizije. Uz domaće vojne formacije u oslobođenju grada učestvovali su i sovjetski vojnici iz 117. protivtenkovskog puka Crvene armije. Deo vojske je nastavio da goni neprijatelja ka Sremskoj Mitrovici, a deo je ostao u Rumi.
Mnogoborojni građani Rume su dočekali oslobodioce srdačno, a s obzirom na to da je među oslobodiocima bilo boraca iz Rume i okolnih mesta, došlo je do dirljivih susreta prijatelja koji su se nakon dugog i mučnog perioda ponovo sastali.
Savremenik ovih događaja Jefta Jeremić u svojoj knjizi „Između Save i Dunava“ seća se ovog dana: „Rumske ulice su zakrčene motornim vozilima, konjskim zapregama i kolonama. Kolone pešaka su se kretale u dva smera: naši vojnici umorni, ali za borbu orni, išli su na zapad, zarobljeni Nemci išli su na istok“. Deo vojnih jedinica nastavio je gonjenje okupatora ka zapadu, a deo je dobio zasluženi odmor.Za slavlje u oslobođenom gradu nisu svi imali vremena jer je trebalo obezbediti smeštaj za nekoliko hiljada domaćih boraca i crvenoarmejaca koji su ostali u Rumi. Ovim poslom tog i narednih dana bavili su se mnogi Rumljani.
Inače pomenuta izložba prikazala je sve četiri ratne godine, pa su se mogli videti fotografije sa martovskih demonstracija kada su Rumljani takođe izašli da podrže novog kralja i izraze protivljenje pristupanju silama osovine. Predstavljeni su i događaji kada je 12. aprila 1941. u Rumu umarširala okupaciona fašistička vojska, delovanje i domaćih Nemaca, koji su do tada činili 60 odsto stanovništva grada. Na izložbi su se našli i plakati koji su zapravo bili pozivi na iseljavanje Srba, kao i stradanje našeg naroda, Roma i Jevreja, logor na otvorenom u današnjoj JNA ulici, ekshumiranje 95 stradalih građana na Rupama (1945), potom i organizovan odlazak Nemaca iz grada samo nekoliko dana pred oslobođenje. Zbog blizine Sremskog fronta Ruma je kasnije postala i važan pozadinski centar.
S.B.
