Jedan telefonski poziv i susret sa Slobodanom Stokanovićem – Suljom bili su dovoljni da se povede razgovor o bogatoj istoriji izviđačkog pokreta u opštini Sremska Mitrovica. Stokanović je podsetio da će 2027. godine izviđački pokret u Srbiji obeležiti vek postojanja. Pokret je posebno ojačao nakon Drugog svetskog rata, a u sremskomitrovačkoj opštini nagli razvoj beleži od početka 50-ih godina.
U Sremskoj Mitrovici, Laćarku, Mačvanskoj Mitrovici, Jarku i Čalmi osnivane su izviđačke desetine, ali najmasovniji i najuspešniji odred bio je upravo u Martinicma – „Jovanka Gabošac“.
Sećanja bivših članova odreda – Slobodana Ivanića, Sretena Martinovića i Draška Žunića – vraćaju nas u vreme kada su izviđači bili izuzetno popularni i podržavani. Sedište odreda bilo je u prostorijama osnovne škole, a članovi su učestvovali u brojnim akcijama, takmičenjima i druženjima.
Posebno se pamti evociranje događaja iz februara 1942. godine, poznatog kao „Martinačka buna“, jedne od prvih većih akcija partizana u Sremu, kojom je komandovao narodni heroj Stanko Paunović Veljko.
U okviru izviđačkih aktivnosti, ova akcija se godinama obeležavala uz učešće odreda iz cele opštine, ali i izviđača iz Šida, Rume, Ade, Bačke Palanke, Bijeljine, Beograda, Kikinde i drugih mesta.
Inicijativu za formiranje odreda polovinom 50-ih godina pokrenuli su prosvetni radnici Mile Lemajić, Vera Jelovac, Ljiljana Matović i Savo Žeravić. Prvih 30 članova bili su učenici osnovne škole, a ubrzo su im se pridružili omladinci i srednjoškolci.
Dužnost starešine obavljao je Mile Lemajić, dok je najduže načelnik bio Cveja Žilić, a potom Marija Belančić i Draško Žunić. Odred je dobijao brojna priznanja, a posebno se izdvaja nagrada „Izviđač Partizan“ Saveza izviđača SFRJ, koju je – jedina u Vojvodini primila Marija Belančić.
Program aktivnosti bio je bogat: orijentacija, signalizacija, prva pomoć, čitanje topografskih znakova, podizanje šatora, logorske vatre, streljaštvo i izviđačke igre. Članovi su bili podeljeni u kategorije – brđani, izviđači, poletarci i pčelice.
Vrhunac svake aktivnosti bili su susreti, logorovanja i taborovanja na Iriškom vencu, Letenci, Rohalj bazi, Moroviću, Poloju, kao i na Sutjesci, Adi, u Šibeniku i mnogim drugim mestima. Druženja uz logorsku vatru, pesmu i program ostala su urezana u sećanje generacija.
Odred „Jovanka Gabošac“ nije bio samo izviđačka jedinica – bio je nosilac kulturnog, sportskog i društvenog života Martinaca. Uz podršku Mesne zajednice, Mesne zadruge „Mitro Srema“ i omladinskih organizacija, odred je doprinosio stvaranju zajedništva i kreativnog duha među mladima.
Sećanja na te dane i dalje žive među bivšim članovima, a priče o drugarstvu, avanturama i učvršćivanju veza ostaju trajna uspomena na vreme kada su izviđači bili srce sela.
Mirko Dragojlović
