Stara Pazova se ponosi svojim herojima iz Drugog svetskog rata, učesnicima Narodno-oslobodilačke borbe Verom Miščević i Jankom Čmelikom. Ovi ljudi, jedni su od mnogih koji su položili svoje živote na oltar slobode, čime zaslužuju da se priča o njima nađe u redovima koji slede.
Vera Miščević
Vera Miščević rođena je 1925. godine u Belegišu, u zemljoradničkoj porodici. Njeni roditelji, otac Špira i majka Dušica, osim Vere imali Danicu, Jovanku i sina Milorada.
Posle napada fašističke Nemačke na Jugoslaviju, 6. aprila 1941. godine, u ovom delu Srema počinju da se stvaraju prve antifašističke organizacije. Vera je išla na omladinske sastanke Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ) priključila se ilegalcima. Bila je kurirka i diverzant, učestvovala je u nekoliko akcija sečenja telefonskih žica između Belegiša i Starih Banovaca.
Kada su joj 1943. godine Nemci streljali oca, Vera je napustila selo i pristupila Fruškogorskom partizanskom odredu, gde je upućena na kurs za bolničarku. Posle završenog kursa prebačena je u Bosutsku partizansku četu, koja je juna 1943. godine bila uključena u sastav Trećeg bataljona tada formirane Treće vojvođanske udarne brigade.
Zajedno sa velikim brojem sremskih partizana prešla je u istočnu Bosnu. Ostalo je zabeleženo da je sa nepunih osamnaest godina Vera pokazala izuzetnu hrabrost.
U borbi na Čelicama samoinicijativno je povela borce na juriš i iznenadila neprijatelja. U okršajima kod Vlasenice spasla je jednog ranjenika, a u borbama na putu Zvornik-Tuzla, kod Bunarice, kada je njen bataljon vodio tešku bitku protiv jakih nemačkih snaga, pod neprijateljskom paljbom, neustrašiva Sremica, puzeći po zemlji, spasla je četrnaest ranjenih boraca i zarobila dva puškomitraljeza.
Posebno je ostala upamćena po velikoj brizi o ranjenicima. Pružala im je pomoć i u najtežim situacijama, ne brinući za sopstvenu bezbednost. U toku leta 1944. godine Vera je bila upućena na viši bolnički kurs u Šekovićima, a posle završetka ovog kursa postavljena za referenta saniteta Trećeg bataljona, dobila je novu englesku uniformu i sanitetsku torbu, a kao požrtvovani borac primljena je u Komunističku partiju Jugoslavije (KPJ).
U drugoj polovini 1944. Treća vojvođanska brigada vodila je izuzetno teške borbe sa jedinicama nemačke Sedme i Trinaeste SS divizije. U sastavu Dvanaestog vojvođanskog korpusa Treća brigada je učestvovala u oslobođenju zapadne Srbije i kretala se ka Beogradu. U borbi za oslobođenje Obrenovca, u noći između 10. i 11. oktobra 1944. godine, kod sela Zvečka, prilikom pokušaja da izvuče dvojicu ranjenih boraca, Vera je smrtno pogođena.
Privremeno je bila sahranjena u blizini mesta pogibije, a posle oslobođenja Srema, 1945. godine njeni posmrtni ostaci su preneti u rodno mesto i sahranjeni na seoskom groblju. Verino ime je upisano i na Groblju oslobodilaca Beograda 1944, na spisku boraca iz 36. vojvođanske divizije.
Ukazom predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije Josipa Broza Tita, 27. novembra 1953. godine, proglašena je za narodnog heroja. Budući da je među najmlađim herojima NOB Verina bista se nalazi i u Memorijalnom kompleksu „Boško Buha“ u selu Jabuka, kod Prijepolja.
Ime Vere Miščević danas nosi osnovna škola u njenom rodnom Belegišu. U dvorištu, ispred škole, 1974. godine postavljena je spomen-bista, rad vajara Ljuboja Čabarkape. Ulice sa imenom ove hrabre Sremice postoje u Belegišu, Staroj Pazovi, Novom Sadu, Zemunu i Inđiji.
Janko Čmelik
U porodici staropazovačkih Slovaka 1905. godine rođen je Janko Čmelik. Njegovi roditelji, otac Jano i majka Zuzana, imali su pored njega još troje dece — ćerke Maru i Eržu i sina Palja. Janko je osnovnu školu završio u Slovačkoj narodnoj školi u Staroj Pazovi i ostao u kući da se sa roditeljima bavi zemljoradnjom. U toku Prvog svetskog rata njegov otac je mobilisan u austrougarsku vojsku. Ne dugo po završetku rata, umro je od posledica ranjavanja, a Janko je, sa svega 16 godina, preuzeo staranje nad seoskim domaćinstvom.
Sa devetnaest godina Janko se oženio sa Katom Potran i sa njom je naredne godine dobio sina. Kao hranitelj porodice, u staroj Jugoslaviji, od aprila 1926. do januara 1927. godine služio je skraćeni vojni rok. Nakon povratka iz vojske, pohađao je trogodišnju večernju poljoprivrednu školu i aktivno učestvovao u akciji podizanja Slovačkog narodnog doma u Staroj Pazovi.
Posećujući čitaonicu Slovačkog narodnog doma došao je u dodir sa komunistima i 1935. godine postao član tada ilegalne Komunističke partije. Od 1936. bio je sekretar partijske ćelije, a od 1937. sekretar Mesnog komiteta KPJ u Staroj Pazovi. Učestvovao je u organizaciji štrajka poljoprivrednih radnika u Staroj Pazovi, a aktivno je radio i sa omladinom. Vršio je dužnost sekretara Sreskog komiteta KPJ za Staru Pazovu, a 1940. je bio izabran za člana Okružnog komiteta KPJ za Srem. Politički je delovao i kroz Slovačku čitaonicu, gde je bio član Uprave.
Učestvovao je u Aprilskom ratu, 1941. godine. Kao pripadnik Jugoslovenske vojske bio je odveden u zarobljenički logor u Nemačku. Juna iste godine uspeo je da izađe iz logora i vrati se u Staru Pazovu, gde se odmah povezao sa partijskom organizacijom. U toku priprema za oružani ustanak, bio je imenovan za političkog sekretara Sreskog komiteta KPJ zadužen za rad u staropazovačkom srezu. Aktivno je radio na okupljanju ljudi, formiranju i učvršćivanju udarnih grupa.
Zabeleženo je da je kao član Okružnog komiteta, radio na formiranju Podunavskog partizanskog odreda i učestvovao u prihvatanju grupe robijaša-komunista, koji su avgusta 1941. pobegli iz sremskomitrovačkog zatvora.
Ustaška policija mu je u Staroj Pazovi postavila zasedu i uhapsila ga 19. novembra 1941. godine. Prilikom hapšenja Janko je pokušao da pobegne, ali je bio ranjen. U teškom stanju prebačen u Zemunsku bolnicu, delimično oporavljen otpremljen je u zatvor u Sremskoj Mitrovici, a zatim u Vukovar, gde je podvrgnut stravičnom mučenju i osuđen na smrt streljanjem. Ubijen je 12. maja 1942. godine u Sremskoj Mitrovici.
Janko Čmelik posle rata sahranjen je u zajedničkoj grobnici sa Slobodanom Bajićem Pajom, Boškom Palkovljevićem Pinkijem i Stankom Paunovićem Veljkom na Spomen groblju u Sremskoj Mitrovici.
Za narodnog heroja Čmelik je proglašen među prvim borcima Narodnooslobodilačke borbe iz Vojvodine, Ukazom Vrhovnog štaba 25. oktobra 1943. godine.
Jedna osnovna škola u Staroj Pazovi nosi ime svog hrabrog sugrađanina. Staropazovčani čuvaju uspomenu na heroja Janka Čmelika i u njegovoj obnovljenoj rodnoj kući, gde se nalazi memorijalni muzej. Kuća se nalazi u ulici, koja nosi njegovo ime. Osim u Staroj Pazovi ime Janka Čmelika nose ulice u nekoliko gradova. U ulici u Bratislavi 1972. godine postavljena je bronzana spomen-ploča sa njegovim likom.
Spomen-biste Janka Čmelika, rad vajara Momčila Goluba, nalaze se u krugu kasarne Janko Čmelik u Novom Sadu, dvorištu Slovačkog narodnog doma u Staroj Pazovi i memorijalnom muzeju u njegovoj rodnoj kući. Na ulazu u Gradski park u Staroj Pazovi 1949. godine Janku Čmeliku je podignut spomenik, rad Stevana Bodnarova. Pored ovog spomenika na Dan oslobođenja Stare Pazove učenici, učitelji i nastavnici osnovne škole, koja nosi ime „Heroj Janko Čmelik“, svake godine organizuju prigodan program.
B. Topalović
