U borbi za slobodu Srema, svaki metar zemlje bio je plaćen krvlju. Tih novembarskih dana 1944. godine, borci 21. divizije krenuli su u napad ne samo na utvrđene neprijateljske položaje, već i u borbu protiv gladi, hladnoće i nemaštine. Laćarak i Generalni kanal postali su simboli hrabrosti, istrajnosti i žrtve koje su mladost i narod poneli na svojim plećima.
Prvog novembra, jedinice 21. divizije izvršile su marš iz pravca Vrdnika, Jaska i Rivice, a u popodnevnim satima pristigle su na prostor zapadno od Sremske Mitrovice. Odatle su, u nastupnom maršu, napale neprijateljske položaje u Laćarku. Druga proleterska brigada, pod komandom Ljubiše Veselinovića i političkim vođstvom Srećka Miloševića, zajedno sa 4. srpskom brigadom, kojom su komandovali Gavrilo Vojvodić i politički komesar Neđo Bogićević, uspela je da zauzme Laćarak oko 19 časova i nastavi napredovanje prema Martincima.
Druga proleterska brigada zauzela je položaje severno od puta Sremska Mitrovica – Šid, dok je 4. srpska brigada dejstvovala južno od te linije. Peta srpska brigada, pod komandom Novaka Perućice i političkim vođstvom Dimitrija Paligorića, nalazila se u zapadnom delu Sremske Mitrovice kao divizijska rezerva.
U tim borbama teško je ranjen politički komesar 2. proleterske brigade, Srećko Milošević. Zamenu na dužnosti preuzeo je Branislav Joksović. Milošević je ranjen u nogu, koja je kasnije morala biti amputirana u beogradskoj bolnici.
Među poginulima u tim borbama bili su Živorad Stojković iz Smedereva, Dušan Bogdanović – mehaničar iz Beograda, Živojin Arsić iz Mladenovca i Predrag Nikolić iz sela Šarana.
Istovremeno, u pozadini neprijatelja, stradala je diverzantska grupa Sremske operativne zone. Izvršavajući zadatak na železničkoj pruzi u blizini Sremske Mitrovice, život je izgubio jedan od najpoznatijih sremskih junaka u NOB-u – Trivun Trivo Vitasović iz Laćarka, poznatiji kao Lebarnik. Bio je komandir 2. čete Diverzantskog bataljona Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine. Njegova porodica dala je veliki doprinos NOR-u: braća Steva i Ranko su poginuli – prvi u Jasenovcu, drugi kao pripadnik NOVJ, a sestra Radinka, znana kao Lepinjica, stradala je kao borac 3. vojvođanske brigade 23. avgusta 1943. godine.
Na njenoj sahrani, jedna starica je zamerila Lebarniku što nije pustio suzu niti zapalio sveću. On joj je tada odgovorio: „Lebarnik će zapaliti svojoj sestri sveću kakvu još ni jedan brat svojoj sestri zapalio nije.“ Već sledeće noći uništio je transportni voz pun neprijateljskih vojnika. Poginuo je najverovatnije 1. novembra, na nepoznatom mestu. Posmrtno je proglašen za narodnog heroja Jugoslavije.
Drugog novembra, po naređenju Štaba 12. korpusa, izvršeno je pregrupisavanje snaga radi pripreme za nova ofanzivna dejstva. Pregrupisavanje je izvedeno u uslovima žestokih borbi. Neprijatelj je imao uporišta u Viziću, Đipši, Binguli, Starom Divošu i Čalmi, sa kojih je izvodio protivnapade. Istog dana rasformirana je Divizija „Bether“, a komandu nad nemačkim snagama preuzela je 118. lovačka divizija. General fon Butlar-Brandenfels preneo je Hitlerovo naređenje da se Crna linija mora po svaku cenu održati kao glavna odbrambena linija na sremskom frontu.
Na levom krilu korpusa, u ranim jutarnjim časovima 2. novembra, jedinice 21. divizije (2. proleterska i 4. srpska brigada), uz podršku sovjetske artiljerije i „kaćuša“, napale su neprijateljske položaje zapadno od Laćarka, na Generalnom kanalu. Kanal je bio snažno utvrđen – bunkeri, inženjerijske prepreke i minska polja predstavljali su ozbiljnu barijeru. Jedinice NOVJ nisu imale u tom trenutku sredstva za uklanjanje mina.
Borba je otpočela po mraku. Borci su puzeći prilazili neprijateljskim položajima. Nemci su otvorili žestoku vatru, ali su napadači nastavili prodor. U zoru borba je postala još intenzivnija. Borbena grupa „Lindenblat“ grčevito je branila prilaze kanalu. General-feldmaršal fon Vajks izdao je naređenje da se položaji ne smeju napuštati bez njegovog odobrenja.
Najžešće borbe vođene su oko bunkera kod železničkog mosta. Sovjetska artiljerija je direktnim pogotkom uništila bunker, a borci 4. brigade su zauzeli njegove ruševine i odbili više protivnapada. Međutim, zbog velikih gubitaka, oko 9 časova napad je obustavljen.
U četvoročasovnoj borbi, jedinice 2. proleterske i 4. srpske brigade izgubile su 31 borca, 101 je ranjen, a 9 kontuzovano. Taj sukob predstavljao je prvi veliki okršaj s neprijateljem na sremskom frontu za jedinice 21. divizije.
St.B.
