Ruma- Oslobođenje Rume u Prvom svetskom ratu obeležava se 6.novembra. Tim povodom predstavnici boračke organizacije i lokalne vlasti vence polaže na Srpskom vojničkom groblju u Rumi. Ono se nalazi na novom groblju u Gorobljanskoj ulici i manje je poznato da je to mesto na kom su sahranjivani borci i bitne na Legetu, koja se odigrala 6.septembra 1914. Početkom septembra položeni su venci na spomen obeležje bitke na Legetu. Prema podacima iz publikacije „Srpsko vojničko groblje u Rumi“ Zavičajnog muzeja Ruma, ocenjuje se da je ukupno na legetskom bojištu poginulo ili se u Savi udavilo oko 2.000 vojnika, zarobljeno je 4.800, a oko 600 vojnika uspešno vratilo na desnu obalu prevlivavši Savu (izvor Momir Milošević). Manje je poznato da je deo boraca sahranjeno na Srpskom vojničkom groblju u Rumi, a radi se o onima koji su umirali u vojnoj bolnici u Rumi od rana zadobijenih u toj bici. Ovo groblje je jedinstveno po uređenosti i tome da je pre šest godina u potpunosti obnovljeno, a danas podseća na tekovine Prvog svetskog rata i na ovim prostorima. Savez boraca NOR-a posle sređivanja spomen obeležja iz Drugog svetskog rata, tražio je da se uredi groblje srpskih ratnika iz Prvog svetskog rata. Ono je bilo razoreno tokom Drugog svetskog rata, i do 1988.godine je samo košeno. Tek 1988.godine prikupio je sredstva da se donekle obeleži i ograniči groblje, da se naprave staze i obeleže grobna mesta. Dugo godina rešenja nije bilo. Mnogo godina kasnije, povodom 100 godišnjice od izbijanja Prvog svetskog rata je Vlada Republike Srbije formirala odbor za uređenje naših vojnih grobalja u zemlji i inostranstvu. Groblje u Rumi je obnovljeno zahvaljujući i zalaganju opštinske organizacije Saveza boraca na čelu sa tadašnjim predsednikom Momirom Miloševićem, a u skladu sa projektnim rešenjima Zavoda za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica.
I danas su poznati podaci o borcima, kojim ranama su podlegli, ko su ikada su sahranjeni, najviše zahvaljujući tadašnjem parohu Marku Šauli.U knjizi „Srpsko vojničko groblje u Rumi“ izdatoj upravo povodom njegove obnove se navodi da je ono formirano na „Novom pravoslavnom groblju“, kako se tada zvalo u Grobljanskoj ulici, odmah nakon što se dogodila bitka na Legetu.
„Na groblju su sahranjeni Srbi, poginuli u toku borbe ili ranjeni borci koji su umrli u austrougarskog bolnici. Poginule borce su donosili seljaci iz okoline ili rodbina, a umrle u bolnici pogrebna organizacija. Svi su sahranjeni uz obred po propisu Srpske pravoslavne crkve. O svim sahranjenima su zabeleženi podaci do kojih se moglo doći. Prijem tela poginulih i umrlih boraca i upisivanje mogućih podataka o njima, kao i organizacijom sahrane brinuo je prota u Rumi, Marko Šaula. Prota Marko Šaula, koristeći zakone Beča o slobodi veroispovesti crkava je organizovao prikupljanja i sahrane srpskih boraca. Da bi dokazao svoju čovečnosti i odanost Bogu, on je sahranjivao i neke katolike posebno, koji su kasnije preneti na katoličko groblje, navodi se u predgovoru knjige.Ne samo da su na ovom groblju sahranjivani i austrougarski vojnici, ono je prepoznatljivo i po tome što ima specifično idejno rešenje i formaciju. Pokojni rumski hroničar, Ratko Racković u toj knjizi je naveo da je na današnjem novom groblju odvojena parcela na kojoj je formirano Srpsko vojničko groblje.
„Dominantan je izgled smotre-ravnanje desno i levo, osnovni principi vojne struke. Ustanovljen je Katastralni list u koji se precizno nose podaci kog dana je iskopan koji grob, posebno su evidentirani srpski, a posebno austrougarski vojnici. Jedinstven sačuvani spomenik iz ovog rata u nas nosi sve odlike vojne smotre, grobovi su poređani pod konac. Od 55 preminulih, 43 je srpskih vojnika, a 12 Austrougara-pravoslavaca, sahranjeni u 48 grobova. Prvi preminuli je sahranjen po završetku Cerske bitke 25.avgusta 1914.godine. Potom sledi sahranjivanje preminulih posle bitke na Legetu tokom borbi vođenih na potezu od Legeta do Klenka. Preciznim unošenjem podataka u Protokol umrlih crkve Svetog duha u Rumi o preminulim vojnicima u Vojnoj bolnici u Rumi tokom 1914. i 1915.godine, prota Šaula je sačuvao od zaborava njihove lične podatke, vrste rana, datume smrti i datume sahranjivanja“, navodi su u knjizi „Srpsko vojničko groblje u Rumi“ koje je zabeležio Ratko Racković.Posle Prvog svetskog rata Srpska pravoslavna crkva i ugledni Rumljani su se organizovali i prikupili sredstva da se groblje uredi. Građani su prisustvovali i pomenu koji se održavao svake prve subote u septembru, gde se takođe prikupljao novac za održavanje groblja. Tada je prikupljeno tadašnjih 18.860 kruna u novcu, a zemljoradnici su besplatno prevozili šljunak od Vrdnika do Rume. Prota Marko Šaula ostavlja trag o istorijatu gradnje i održavanja, što se navodi u knjizi „Srpsko vojničko groblje u Rumi“.
„Još pre nego što je Ministarstvo vojno i Ministarstvo vera izdalo naredbe o uređenju vojničkih grobalja, preuzeo sam 1919.da naše vojničko groblje lepo i za što dugotrajnije vreme uređeno bude. Srpska pravoslavna crkva je odmah dala 10.000 kruna za ogradu. Svaki grob je pobusan i ima hrastov krst. Dimenzije grobova su 180 centimetara dužine, 75 centimetara širine, dubina opsega 30 centimetara. Srpska dobrotvorna ženska zadruga sa gospođom Sofijom, dr Dime prikupila je do sada 12.279 kruna, fabrika cementa u Beočinu poklonila je 1.800 kilograma portland cementa, a gospođa Mara Bogdanović poklonila je dve ploče od crvenog mramora za upis imena poginulih vojnika“.
I dok se venci na spomeniku na Legetu polažu povodom godišnjice ove velike bitke, Rumljani sećanje na pale borce na Srpskom vojničkom groblju obeležavaju 6.novembra, na dan kada je ovaj sremski grad 1918.godine oslobođen u Prvom svetskom ratu. Mesto koje je relativno malo poznato Rumljanima, čuva sećanje na one koji su izvojevali našu slobodu.
(Knjigu „Srpsko vojničko groblje u Rumi“ pripremili su Momir Milošević, Ratko Racković, Đorđe Bošković, Predrag Vukmirić, Dragomir Janković)
S.Belotić
(foto:arhiva Zavičajni muzej Ruma)
Projekat „Kulturni i istorijski vodič kroz Rumu“ sufinanira Opština Ruma
Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
