dom vojske ceka na obnovu

Kratka istorija Doma JNA-Hrvatskog doma

Ruma- Prošle godine je vest da Opština Ruma otkupljuje od Ministarstva odbrane zgradu Doma vojske u Glavnoj ulici obradovala mnoge Rumljane. Ovaj reprezentativni objekat danas je u više nego lošem stanju, a lokalna samouprava je objekat dobila u svoje vlasništvo po dvostruko nižoj ceni nego što je prvobitno bilo planirano. Zgrada je prešla u “opštinske ruke” za nešto manje od 40 miliona dinara i ove, 2020.godine se isplaćuje druga, od pet godišnjih rata. Plan je da se prvobitno uredi spoljašnjost zgrade, a kasnije da ona, najverovatnije bude mesto za neku od kulturnih delatnosti grada. A ovo je prilika da se upoznamo sa kratkim istorijatom zgrade, a te podatke donosi istoričar Zavičajnog muzeja Ruma, Đorđe Bošković.

Hrvatski dom na staroj fotografiji

-Ako pogledamo razglednice Rume iz vremena od pre oko stotinak godina, videćemo da je Rumu u tom arhitektonskom smislu predstavljalo više objekata i arhitektonskih celina, lociranih uglavnom u Glavnoj ulici. Jedna od njih je bila i zgrada nekadašnjeg Hrvatskog doma, a posle Drugog svetskog rata poznatija pod imenom Dom JNA.

Plac gde je sagrađena ova zgrada, početkom XX veka pripadao je vlastelinskoj porodici Pejačević. On se prostirao od ugla Glavne ulice i ulice Vladimira Nazora, pa sve do placa gde se i danas nalazi ona stara zgrada, inače raniji vlastelinski magacin (preko puta parka). Taj prostor je parcelisan i prodat za placeve, a ovaj na uglu su 1909. godine kupili Hrvatski soko i grupa investitora za potrebe izgradnje Hrvatskog doma.

Pretpostavlja se da je projekat Doma prvobitno (1906.) bio sačinjen za Osiječko kazalište, ali pošto su oni odustali od ovog projekta, jedan Rumljanin, takođe iz porodice Benčić, koji je tada radio u Osijeku, doveo je projektanta, Viktora Aksmana (Vladoje Aksmanović) u Rumi i ponudio njegov projekat za zgradu Hrvatskog doma.

Prvobitan izgled Doma JNA

Ubrzo je započela gradnja Doma, pomognuta priložnicima iz Hrvatske. Pored priložnika sa strane, u izgradnji Doma su učestvovali i rumski Hrvati, delom radnom snagom, materijalom ili prevozom. Hrvatima je bilo u interesu da sagrade ovu velelepnu zgradu u delu Rume u kojem je dominirao nemački živalj između ostalog i zato, jer su tih godina postojali sukobi između Nemaca i Hrvata u Sremu, zbog nastojanja hrvatske države da pohrvati sremske Nemce.

Izgradnja je započeta 1912. godine. Zgrada je u stilu secesije, sa i danas prepoznatljivim krovom u obliku petostrane lučne kupole, ovalnim prozorima sa bojenim staklima i statuama dede i unuka (alegorija predaje i očuvanja narodne kulture) u gornjem delu pročelja. Zgrada je u međuvremenu donekle izmenila izgled. U originalnoj formi u pročelje je činio trodelni otvoreni trem, oslonjen na dva masivna stuba, koji je kasnije zazidan. Iznad ovog dela je polukružni prozor, a nad njim je ranije bila i trodimenzionalna figura sokola raširenih krila. Po izgradnji, u nju su se smestila mnogobrojna rumska hrvatska društva (Hrvatski soko, Hrvatska čitaonica…).

Posle Prvog svetskog rata, zgrada je formalno preneta na Hrvatsku seljačku zadrugu 1924. godine, koja je ostala vlasnik do 1958. Sve do tada je u njoj postojala i kafana koju je držalo Hrvatsko kulturno prosvetno društvo „Matija Gubec“. Poslednji upravnici objekta su bili Miša i Đura Kun.

Međutim, po podmirenju svih obaveza prema kupcima i dobavljačima, kako je formulisano, neraspoređeni deo imovine je prenet na Savezni sekretarijat za narodnu odbranu opštine Ruma.

Zgrada nikada nije bila obnavljana. Ali je zato menjana naročito njena unutrašnjost, već prema aktuelnim potrebama, čime je narušavana njena autentičnost i jedinstvenost, navodi Bošković.

Foto: iz zbirke Zavičajnog muzeja Ruma

S.Belotić

 

Projekat „Kulturni i istorijski vodič kroz Rumu“ sufinanira Opština Ruma

Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

 

 

Kategorije Kultura Projekti Ruma